Trong quaù khöù quan ñieåm
giaù trò laø hieáu, ñeã, trung,
tín, leã, nghóa, lieâm, sæ.
Hieän thôøi chaúng coøn nöõa.

tonsutrongdao.edu.vn

NHÂN, NGHĨA, LỄ, TRÍ, TÍN DẠY VỀ ĐẠO LÀM NGƯỜI

NHÂN, NGHĨA, LỄ, TRÍ, TÍN

DẠY VỀ ĐẠO LÀM NGƯỜI

Giảng giải: Hòa Thượng Tịnh Không
 

Những thứ Cổ Thánh Tiên Hiền truyền lại nhất định là rất đơn giản, dễ ghi nhớ, nên chẳng bị lưu truyền sai lạc. Thí dụ như ngũ luân, ngũ luân chỉ có hai mươi chữ, tôi tin tưởng dẫu truyền mười vạn năm cũng chẳng bị truyền sai.

Tôi truyền cho quý vị, quý vị truyền cho người khác, chỉ truyền năm câu sau đây: Phụ tử hữu thân, quân thần hữu nghĩa, phu phụ hữu biệt, trưởng ấu hữu tự, bằng hữu hữu tín.

Cha con có tình thân, Vua tôi có nghĩa, vợ chồng có khác biệt, lớn nhỏ có thứ tự, bạn bè có chữ tín.

Quý vị nghĩ xem: Truyền mười vạn năm có thể truyền sai hay không?

Chẳng thể nào. Người ta nhớ được. Phần sau càng đơn giản hơn nữa, ngũ thường chỉ có năm chữ nhân, nghĩa, lễ, trí, tín, đây là tiêu chuẩn làm người. Thường có nghĩa là vĩnh hằng chẳng biến đổi, là tiêu chuẩn của con người. Nếu con người chẳng có ngũ thường, sẽ chẳng khác gì súc sanh.

Nhân giả ái nhân, người có lòng nhân yêu thương con người là điều thứ nhất, trong Phật Pháp nói là không sát sanh.

Thứ hai là nghĩa, nghĩa giả tuần lý. Nghĩa là nói theo lý, nghĩa là khởi tâm động niệm, ngôn ngữ, tạo tác phải hợp tình, hợp lý, hợp pháp, đó là nghĩa.

Lễ có nghĩa là lễ tiết, vô cùng quan trọng. Chẳng thể nói mỗi ngày đều gặp nhau bèn có thể buông tuồng đôi chút. Hễ buông tuồng, sẽ xảy ra vấn đề.

Nhất định là phải cẩn thận, lễ tiết nhỏ nhoi cũng phải ghi nhớ, phải làm được, giống như sách Đệ Tử Quy đã dạy, phải thực hiện những lời dạy ấy trong đời sống.

Lễ tiết, lễ có nghĩa là có chừng mực, không quá đáng, mà cũng chẳng thể thiếu sót. Lễ nghĩa quá đáng thì có vẻ giống như nịnh hót.

Lễ nghĩa không đủ thì có vẻ ngạo mạn, nhất định là phải giữ lễ đủ mức. Vì thế, nói là dụng trung, trung tức là lễ. Nói giữ Lễ đúng mực chính là dụng Trung.

Quý vị thấy điện Tứ Thiên Vương trong nhà Phật, vị thứ nhất trong bốn vị Thiên Vương là Trì Quốc Thiên Vương tiêu biểu ý nghĩa Dụng Trung. Trì Quốc Thiên Vương tay cầm đàn Tỳ Bà.

Tỳ Bà là đàn dây, có ý nghĩa gì?

Dây đàn chùng quá sẽ không kêu, căng quá dễ đứt, nhất định phải lên dây vừa mức. Vừa mức là tốt, sẽ phát ra âm thành rất hay. Vừa mức nghĩa là lễ, do vậy, lễ rất quan trọng. Nếu chẳng có Lễ, Nho Giáo sẽ không còn nữa. Chẳng có giới, Phật Giáo không còn nữa.

Nếu người khác chẳng có lễ, chúng ta tự làm đúng lễ là được rồi, đừng quan tâm người khác có giữ lễ hay không. Hết thảy đều yêu cầu chính mình, đừng đòi hỏi kẻ khác. Chúng ta tự mình nỗ lực học tập là được rồi, sẽ có thọ dụng.

Điều thứ tư là trí, trí là lý trí, chớ nên sử dụng cảm tình. Điều cuối cùng là tín, con người phải có tín nhiệm. Quý vị thấy đó, tôi tin là tối thiểu cũng phải hơn một vạn năm về trước, Tổ Tiên đã truyền lại năm chữ nhân, nghĩa, lễ, trí, tín dạy về đạo làm người, chẳng thể lìa khỏi năm chữ ấy, đó là đạo.

Đạo dã giả, bất khả tu du ly dã. Đạo là những gì chẳng thể lìa khỏi dù trong chốc lát, một phút, một giây cũng chẳng thể lìa khỏi, phải giữ chặt mấy chữ ấy. Trong Phật Pháp, những điều đó chính là ngũ giới, trong truyền thống Trung Quốc bèn là ngũ thường.

Tứ duy là bốn chữ lễ, nghĩa, liêm, sỉ. Bát đức là hiếu, đễ, trung, tín, nhân, ái, hòa, bình. Đó là những thứ thuộc về truyền thống Trung Quốc, quý vị phải dạy những thứ này cho kẻ khác hòng đời đời truyền thừa. Tôi tin tưởng dẫu truyền mười vạn năm cũng chẳng truyền sai, những thứ ấy rất đơn giản, dễ dàng.

Nếu tôi hoàn toàn làm trọn hết, tôi sẽ là Thánh Hiền, Quân Tử. Làm trọn hết, chẳng vi phạm điều nào, bèn là Thánh Nhân. Nếu còn có chút lỗi lầm, quá nhi năng cải, thiện mạc đại yên, nếu sai mà có thể sửa, chẳng gì tốt lành to tát hơn, đó là Hiền Nhân. Kém hơn nữa là Quân Tử. Đó là tiêu chuẩn trong đạo làm người của người Trung Quốc.

Tiêu chuẩn của Phật Pháp là gì?

Vì Phật Pháp là triết học cao cấp, khoa học cao cấp, vượt trỗi lục đạo, vượt trỗi mười pháp giới, thậm chí vượt khỏi cả Vũ Trụ, là một môn học vấn to lớn, phi thường. Nếu quý vị thật sự phát hiện, sẽ vui thích chẳng chán.

Do vậy, nhà Phật nói đến Bảo thì Kinh Điển được gọi là Pháp Bảo, Kinh Điển là món quý báu thật sự, chẳng có gì trong thế gian có thể sánh bằng. Đúng là của báu.

Do đó, ở đây nói rất rõ ràng: Mỗi một nguyện đều vì chúng sanh, chẳng có nguyện nào vì chính mình, tại sao vậy?

Chính mình và chúng sanh đều có cùng một thể, đó chính là luân lý được nói trong Phật Giáo. Luân lý là nói về quan hệ, Nho Gia chẳng giảng cao như vậy, chỉ có Phật Pháp nói toàn thể vũ trụ và chính mình là một thể. Lão Tử cũng có nói, nhưng chẳng nói kỹ.

Lão Tử chỉ nói: Thiên Địa dữ ngã đồng căn, vạn vật dữ ngã nhất thể, Trời đất và ta có cùng một cội rễ, vạn vật và ta cùng một thể, chẳng nói cặn kẽ hơn. Đức Phật nói tỉ mỉ hơn, thấu triệt hơn, tại sao lại là một thể, tại sao có cùng một cội rễ, tất cả đều nói cho quý vị biết.

***